‘บรรเจิด’สับเละร่างเบื้องต้นมีชัย ‘ไร้หลักคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ หวั่นโกลาหล’

5 February 2016






เส้นทางรัฐธรรมนูญไทยวันนี้ ยังคงเผชิญกับกำแพงขวางหน้า เพราะแทบจะทันทีที่ได้เห็นโฉมร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ที่นายมีชัย ฤชุพันธ์ เป็นประธานคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) เริ่มปรากฏความเคลื่อนไหวของกลุ่มต่างๆ ที่ออกมาขยับ กะเทาะแก่นสาระสำคัญต่อร่างฉบับนี้อย่างดุเดือด

ร่างรัฐธรรมนูญ กำหนดให้มี หน้าที่ของรัฐขึ้น



ประเดิมเวทีแรก เมื่อปลายสัปดาห์ที่ผ่านมา โดยสมาคมติดตามการพัฒนาสตรีในประเทศไทย (ตพส.ไทย) ขบวนการผู้หญิงปฏิรูปประเทศไทย (WeMove) ที่ได้ ศ.ดร.บรรเจิด สิงคเนติ คณบดีคณะนิติศาสตร์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ อดีตเลขานุการคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ ฉบับนายบวรศักดิ์ อุวรรณโณ มาสะท้อนความเห็นต่อร่างรัฐธรรมนูญ 2559 ในประเด็น สิทธิเสรีภาพ และความเสมอภาคของประชาชนไทย และสิทธิมนุษยชน ความเสมอภาคและการขจัดการเลือกปฏิบัติ รวมถึงการมีส่วนร่วมของประชาชนในการผลักดันนโยบายและกฎหมายเพื่อให้สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

นักวิชาการท่านนี้ ตั้งข้อสังเกตร้อนแรงในประเด็นโครงสร้างด้านสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยที่กำหนดไว้ในร่างฉบับเบื้องต้นของ กรธ. ระบุย้ำว่า ล้าหลัง เมื่อเทียบกับรัฐธรรมนูญปี 2540 และปี 2550 โดยเฉพาะเรื่องของสิทธิชุมชน และหลักประกันสิทธิของประชาชนที่ต้องได้รับความคุ้มครอง เสนอให้ กรธ. ปรับปรุง ประการแรก คือ ในบททั่วไปมาตรา 4 ว่าด้วยปวงชนชาวไทยย่อมได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญเสมอกันที่ถูกปรับเนื้อหาในมาตรา 4 ของรัฐธรรมนูญปี 2550 ที่ระบุว่า ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคของบุคคลย่อมได้รับความคุ้มครอง

"เจตนารมณ์ของมาตรา 4 ของเดิมนั้นเป็นการประกาศอุดมการณ์ แสดงเจตนาของรัฐที่จะคุ้มครองบุคคลทุกคน เมื่อปรับเนื้อหาใหม่ อาจทำให้เกิดผลกระทบต่อสิทธิบางประการกับคนต่างชาติที่อยู่ในประเทศไทยได้"

2. ในหมวดสิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย ซึ่งถือเป็นหลักประกันคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ โดยในร่างของ กรธ.ไม่ได้กำหนดไว้ ได้แก่ หลักความผูกพันโดยตรงของสิทธิและเสรีภาพที่มีผลผูกพัน ซึ่งในมาตรา 27 ของรัฐธรรมนูญปี 2550 กำหนดให้สิทธิและเสรีภาพมีรัฐธรรมนูญรับรองไว้ชัดเจนโดยปริยาย หรือโดยคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ย่อมได้รับความคุ้มครอง ผูกพันรัฐสภา คณะรัฐมนตรี ศาล รวมทั้งองค์กรตามรัฐธรรมนูญ และหน่วยงานของรัฐโดยตรงในการตรากฎหมาย บังคับใช้ และตีความกฎหมายทั้งปวง ซึ่งไม่ได้ถูกเขียนไว้ในร่างฉบับ กรธ.

กังวลว่า หากไม่ได้เขียนเอาไว้จะขาดหลักผูกพันโดยตรงต่อการปฏิบัติ และอาจกระทบต่อกระบวนการต่อสู้คดีของประชาชนได้ หลักการนี้ได้พัฒนาและยอมรับในกระบวนการยุติธรรมแล้ว หากไม่เขียนไว้อาจทำให้เกิดปัญหาใช้เป็นฐานในการพิจารณา และอาจนำไปสู่การย้อนกลับของหลักนิติธรรมได้
3. ในรัฐธรรมนูญปี 2550 มาตรา 28 วรรคสอง กำหนดให้บุคคลที่ถูกละเมิดสิทธิเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้ สามารถยกบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ เพื่อใช้สิทธิทางศาล หรือยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้คดีในศาลได้

"หลักการเสรีประชาธิปไตยนี้ ถือเป็นเส้นเลือดใหญ่ของระบบในการคุ้มครองสิทธิ เพราะสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญมีผล ต่อเมื่อมีองค์กรตุลาการเข้ามาควบคุมและตรวจสอบได้ แต่ กรธ.ไม่ได้เขียนไว้อาจทำให้หลักประกันของสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญมีค่าเท่ากับศูนย์ เพราะไม่มีจุดเชื่อมไปยังองค์กรตุลาการ และอาจทำให้เกิดปัญหาตามมา"

4. ในรัฐธรรมนูญปี 2540 และ 2550 ได้วางหลักประกันเกี่ยวกับการตรากฎหมายจำกัดสิทธิ อาทิ มีกฎหมายให้อำนาจในการจำกัดสิทธิ หลักความพอสมควรแก่เหตุหรือเท่าที่จำเป็น หลักการบังคับใช้กฎหมายจำกัดต้องเป็นการทั่วไป หลักกระทบต่อสาระสำคัญของสิทธิเสรีภาพ แต่เมื่อตรวจสอบร่างของกรธ. มาตรา 26 ว่าด้วยการตรากฎหมายที่จำกัดสิทธิ์ ไม่ได้ระบุไว้

น่าสนใจว่า ในอดีตมีตัวอย่างกรณีการแก้ไขกฎหมายว่าด้วยทางหลวง หรือทางสาธารณะ ที่มีผลให้การชุมนุมบนทางหลวง ต้องขออนุญาตต่อผู้อำนวยการเขตทางหลวง ซึ่ง ส.ว. เคยเสนอเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาเนื้อหาดังกล่าวว่า ทำลายสิทธิเสรีภาพการชุมนุมหรือไม่ ซึ่งศาลวินิจฉัยว่า กฎหมายดังกล่าวกระทบสาระสำคัญของเสรีภาพการชุมนุม ตามหลักการมาตรา 26

การร่างรัฐธรรมนูญแบบนี้ ทำให้ร่างรัฐธรรมนูญมีความหมายแคบกว่ารัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวที่ให้หลักประกันเกี่ยวกับศักดิ์ศรี สิทธิความเสมอภาคของปวงชนชาวไทย ยังได้รับการคุ้มครองตามประเพณีการปกครองประเทศตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และตามพันธกรณีระหว่างประเทศที่ประเทศไทยมีอยู่ ย่อมได้รับความคุ้มครอง แต่ในร่างของ กรธ. หายไปทั้งหมด

"ผมคิดว่า ขบวนประชาชนมีต้นทุนมาพอสมควรแล้ว สิ่งเหล่านี้ได้กลายเป็นฐานแห่งสิทธิของกระบวนการประชาชน ดังนั้น หลักการเขียนรัฐธรรมนูญโดยเฉพาะสิทธิชุมชนไม่ควรถอยหลังกลับไป ควรไตร่ตรองให้มาก เพราะสิทธิเหล่านี้ไม่ใช่เพียงสิทธิในตัวหนังสือ แต่เป็นวิถีชีวิตของประชาชนที่ก่อรูปขึ้นมาช่วง 2 ทศวรรษ เป็นเลือดเนื้อชีวิตของประชาชน ผมมองว่า ร่างฉบับนี้ถอยหลังมาก"

สุดท้าย ประเด็นในมาตรา 25 ในร่างของกรธ.ที่กำหนดให้ปวงชนชาวไทยมีสิทธิและเสรีภาพทุกประการ เว้นแต่ที่มีกฎหมายจำกัด หรือกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ ถือว่า มีนัยพอสมควร หากเทียบกับประเด็นที่เกี่ยวข้องกันที่เขียนไว้ในมาตรา 28 ของรัฐธรรมนูญปี 2550 ที่ระบุว่า การใช้สิทธิของบุคคลจะเป็นปฏิปักษ์ต่อรัฐธรรมนูญไม่ได้

เมื่อปรับใหม่ให้ใช้สิทธิและเสรีภาพ ต้องไม่กระทบความมั่นคงของรัฐ อาจทำให้เกิดปัญหาต่อขอบเขตการใช้สิทธิและเสรีภาพ เห็นว่า เจตนารมณ์ของร่างใหม่ อาจก่อให้เกิดปัญหา ความโกลาหล

อาจกล่าวได้ว่า เรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชน เป็นเพียงหนึ่งเรื่องเท่านั้นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาถกกันในเวลานี้ เชื่อมั่นว่า หลังจากนี้จะมีประเด็นร้อนแรงอื่นๆ ตามมาต่อเนื่อง

จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 36 ฉบับที่ 3,128 วันที่ 4 - 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559


สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์หรือนิด้า คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ นายบวรศักดิ์ อุวรรณโณ นายมีชัย ฤชุพันธ์ ร่างรัฐธรรมนูญ สมาคมติดตามการพัฒนาสตรีในประเทศไทย ตพส.ไทย WeMove ศ.ดร.บรรเจิด สิงคเนติ